Onderzoek Lean: welke mogelijkheden biedt aardwarmte voor de provincie Utrecht?

Met het onderzoeksproject Lean gaan we op zoek naar duurzame aardwarmte in de provincie Utrecht. Daarbij staat de vraag centraal: kunnen we met één aardwarmteproject duizenden huishoudens via het warmtenet duurzamer verwarmen?

Nut en noodzaak

In het nationale Klimaatakkoord is afgesproken dat de energievoorziening de komende jaren overgaat op duurzame bronnen. Dat betekent onder meer dat aardgas als energiebron voor het verwarmen van huizen en gebouwen moet worden vervangen. Met het project Lean onderzoeken we of aardwarmte een mogelijke duurzame energiebron is voor de provincie Utrecht. De enige manier om écht een antwoord te krijgen op de vraag of er diep in de bodem aardwarmte te winnen valt, is door in de laatste fase van het onderzoek een eerste boring uit te voeren.

Van acht naar twee

Eind 2018 vroeg Warmtebron Utrecht een vergunning bij het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat aan om aardwarmte in de provincie op te mogen sporen (in 2019 werd deze vergunning verleend). Het onderzoek ging van start in acht Utrechtse gemeenten: Bunnik, De Bilt, Houten, Nieuwegein, Stichtse Vecht, Utrecht, Woerden en Zeist. Oude data over de bodem zijn opnieuw bestudeerd en ook is in kaart gebracht welke plaatsen worden uitgesloten vanwege drinkwaterwinning. Met die informatie verkleinden we het onderzoeksgebied in april vorig jaar naar de gemeenten Utrecht en Nieuwegein.

Onderzoek in de ondergrond

Al vroeg in het zoekproces naar een geschikte locatie om het onderzoeksproject Lean in de ondergrond voort te zetten is met de provincie, gemeenten, waterschappen, drinkwaterbedrijven en omgevingsdiensten gekeken naar drinkwaterbescherming- en grondwaterbeschermingsgebieden, waar niet geboord mag worden. Parallel voerde een team van geologen van TNO en de Universiteit Utrecht een geologische studie uit naar de situatie in de ondergrond voor de overgebleven plekken. Al die informatie is gebruikt om vanuit een aantal criteria samen met de gemeenten en de provincie locaties in kaart te brengen. Een onderzoeksteam van advies- en ingenieursbureau Royal HaskoningDHV (RHDHV) kreeg twintig potentiële locaties in Nieuwegein en Utrecht-Zuid aangereikt voor een haalbaarheidsstudie.

Haalbaarheid

Tijdens het haalbaarheidsonderzoek is gekeken naar naar de aanwezigheid van archeologie, flora en fauna en eventuele bestaande verontreiniging in de bodem. Ook is gekeken naar de inpasbaarheid in de omgeving, kabels en leidingen onder en boven de grond, de mogelijkheid om grond te kopen of pachten en natuurlijk de afstand tot het warmtenet. Dit laatste is belangrijk, omdat de gewonnen warmte daarmee wordt vervoerd naar de huizen en overige gebouwen die aangesloten zijn op de stadsverwarming.

Meest kansrijke locaties

Op basis daarvan bleken tien locaties van de twintig ongeschikt voor Lean. Vijf locaties zijn aangemerkt als meest haalbaar. Dit zijn: Galecopperwetering/A12, Tramremise West, Symfonielaan en Hoek Zuidstede. De vijfde locatie ligt aan de Nedereindseweg in Rijnenburg, de gemeente Utrecht. Deze lijken het meest geschikt, alhoewel elk een ‘uitdaging’ heeft. Voor deze locaties vindt nu gedetailleerd vervolgonderzoek plaats.

Veilig, verantwoord, haalbaar en betaalbaar

Volgend op de dialoog met de omgeving worden in het najaar van 2020 verdere beslissingen genomen ten aanzien van de locatiekeuze. Maar of we het onderzoek daadwerkelijk in de ondergrond voortzetten, hangt af van een aantal zaken. Er moet eerst nog het nodige onderzocht worden om zeker te weten dat een boring op een veilige en verantwoorde manier technisch mogelijk, haalbaar en betaalbaar is. Verder hebben we uiteraard de goedkeuring van de gemeente nodig en moeten we een omgevingsvergunning aanvragen bij het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK). Vervolgens worden de werk- en veiligheidsplannen nog uitgebreid getoetst door Staatstoezicht op de Mijnen. Als de benodigde vergunningsprocedures doorlopen zijn en alle lichten op groen staan, kan er op zijn vroegst eind 2021 / begin 2022 worden geboord.

Partners in project Lean

Naast publieke kennisinstellingen als TNO en de Universiteit Utrecht maken ook marktpartijen zoals ENGIE en Huisman Geo deel uit van het Lean-consortium. Alle organisaties leveren hun eigen specifieke bijdrage aan dit onderzoeksproject. TNO en de universiteit bijvoorbeeld op het gebied van kennis en onderzoek. Naast een brede blik op het ontwikkelen van energieprojecten heeft ENGIE ook de nodige ervaring met aardwarmte vanuit het Franse moederbedrijf. Huisman Geo levert technische kennis en ervaring met betrekking tot boringen in binnen- en buitenland. EBN deelt zijn kennis over de Nederlandse ondergrond vanuit de olie- en gaswinning binnen de aardwarmtesector. IF Technology draagt als één van de meest ervaren bureaus in Nederland bij aan de analyse van de ondergrond. Well Engineering Partners is verantwoordelijk voor de engineering van het ondergrondse gedeelte van het project. En tenslotte Eneco, zij zijn de potentiële afnemer van de aardwarmte en eigenaar van het Utrechtse warmtenet voor stadswarmte.

Heb je vragen?

John Fontijn2 oktober 2020 | 09:43

Toch nog een opmerking. Als er warmte onder mijn huis gewonnen wordt, krijg ik daar dan geld voor. Want dan is het toch van mij. Of zie ik dit verkeerd

Manon 2 oktober 2020 | 12:58

Hoi John, alles wat dieper zit dan 500 meter onder de grond is eigendom van de Staat. En warmte wordt net als olie en gas gezien als een delfstof. Dus ook de delfstoffen dieper dan 500 meter zijn eigendom van de staat. Echter staat in de Mijnbouwwet dat het eigendom van delfstoffen die met gebruikmaking van een winningsvergunning worden gewonnen, door het winnen daarvan over gaan op de vergunninghouder. Aangezien Warmtebron Utrecht van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK) een opsporingsvergunning heeft gekregen, zullen we voordat we onderzoek naar aardwarmte in de bodem voortzetten zullen we eerst een omgevingsvergunning moeten aanvragen. Als we na de testfase daadwerkelijk over willen gaan tot het winnen van aardwarmte, dan hebben we daarvoor een winningsvergunning van EZK nodig. Deze geeft ons het economisch recht om aardwarmte te exploiteren.

John Fontijn2 oktober 2020 | 09:41

Ik lees in de comments hieronder dat er een onafhankelijke partij zou zijn genaamd ICO maar degenen die voor Citisens de lobby doet werkt ook voor ICO en warmtebron. Dus hoezo toezichthouder

Manon 2 oktober 2020 | 13:04

Hoi John, het klopt inderdaad dat ICO Aardwarmte als onafhankelijke partij met advies en objectieve informatie bijdraagt aan de kwaliteit van de samenwerking tussen alle partijen in de provincie die bij aardwarmtewinning betrokken zijn. Voor vragen met betrekking tot ICO Aardwarmte kun je deze het beste rechtstreeks aan ICO Aardwarmte stellen. Daarnaast horen we graag wie je dan bij Warmtebron Utrecht bedoelt.

John Fontijn2 oktober 2020 | 09:12

Als ik het goed lees hebben de bewoners boven deze zeer discutabele projecten geen enkele inbreng, aangezien u de vergunning van minister wiebes krijgt en niet van de gemeente dus maar moet aanschuiven omdat zij moeten voldoen aan de klimaatdoelen. Wilt u ook de (Duitse wetenschappelijke) rapporten over eruptiegevaar bij verstopping en overdruk die ongetwijfeld in uw bezit zijn openbaar maken. Minister Wiebes is hier ook van op de hoogte. Wilt u kost wat het kost nog voor het einde van deze kabinetszitting dit er door duwen of geeft u een volgend kabinet ook een kans om met minder commerciële blik naar deze plannen te kijken

Manon 2 oktober 2020 | 12:45

Hoi John, voor het verlenen van een omgevingsvergunning en een winningsvergunning is het ministerie van Economische Zaken en Klimaat inderdaad het bevoegd gezag. Maar over de locatiekeuze zal ook nog besluitvorming plaatsvinden vanuit de lokale politiek. Klik op de volgende link voor een overzicht met betrekking tot vergunningen, procedures en inspraak.

Voorlopig is nog subsidie nodig om aardwarmte mogelijk als duurzame energiebron in te kunnen zetten. Daarmee willen we maar aangeven dat we niet louter met een commerciële blik naar de ontwikkeling naar aardwarmte kijken. Het onderzoeksproject is vooral bedoeld om de mogelijkheden van aardwarmte voor de provincie Utrecht in beeld te brengen. Zou je wellicht kunnen aangeven welke Duitse wetenschappelijke rapporten je bedoelt? Op onze (vernieuwde) site gaan we in de komende tijd een Kennisbron inrichten en mogelijk dat die rapporten ook op die pagina geplaatst kunnen worden.

Wij beseffen ons heel goed dat een aardwarmteproject alleen kans maakt als we daar de omgeving volwaardig bij betrekken. Het gezamenlijk verkennen van het project, kennis delen en oplossingen bedenken zijn belangrijke voorwaarden voor succes. Daarom wil ik jou en iedereen die dit leest van harte uitnodigen om je vragen te stellen tijdens de online talkshow ‘Aan tafel!’ die dinsdag 6 oktober van 19.00 tot 20.00u live te volgen is. Zo hebben we voor het eerst vertegenwoordigers van het Rijk, de gemeente, de initiatiefnemers en natuurlijk bewoners in Nieuwegein bij elkaar gebracht om aardwarmte vanuit verschillende invalshoeken te bespreken. Je kunt je aanmelden als digitale gast via ikbennieuwegein

Frans Horst26 januari 2020 | 10:30 +1

Voor de toepassing van geothermie in Nieuwegein heeft de provincie een toezichthoudend orgaan ‘in het leven geroepen’.
Mijn vraag is: is deze toezichthouder al actief en zo ja; digitaal bereikbaar? Ik wil enkele vragen stellen die op ‘provinciaal niveau’ moeten worden gewogen.

Manon 30 januari 2020 | 20:01

Beste Frans,
Dat klopt de Provincie Utrecht heeft het orgaan ICO aardwarmte in het leven geroepen. Op de website van de Provincie lees je hier meer over: https://www.provincie-utrecht.nl/actueel/nieuwsberichten/nieuwsberichten/2019/december/provincie-geeft-subsidie-onafhankelijke-waakhond-aardwarmte/
De website van ICO aardwarmte (ico-aardwarmte.nl) gaat vanaf volgende week (eerste week februari 2020) online en is ICO Aardwarmte ook via mail (info@ico-aardwarmte.nl) bereikbaar.

WJ Elberse21 januari 2020 | 10:17

Indien er een gebouw bij het warmtestation bijgeplaatst dient te worden, zouden jullie deze dan niet aan de achterkant van het warmtestation willen plaatsen om zo de groenstrook intact te houden?
Wellicht is het aanpassing/uitbreiden van het bestaande gebouw een optie daar deze ook redelijk gedateerd is?

Manon 23 januari 2020 | 09:51

Beste fam.Elberse,
Dank u wel voor uw vragen en suggesties. Ik zal ze voorleggen aan mijn collega’s en kom dan bij u terug. groet Manon

WJ Elberse21 januari 2020 | 09:35

Omdat de installaties uiteindelijk van het gas afgaan zal er hiervoor een oplossing gevonden moeten worden, maar waarom aardwarmte? Ik als omwonende heb hier mijn bedenkingen over daar deze oplossing risico`s met zich mee brengt die niet 100% uitgesloten kunnen worden met daarbij nog eens de indirecte schade die wij kunnen lijden door dalende huizen prijzen omdat i.p.v. bomen een gebouw voor mijn deur staat.

Aangezien Eneco een leveringsverplichting heeft zal er altijd een aanvullende/back-up voorziening benodigd zijn, dit zal als gezegd nog steeds het aardgas blijven. Kortom, aardwarmte is geen 100% vervanging van aardgas!

Waarom wordt er niet gekeken naar een oplossing waarbij waterstof gebruikt kan worden?
Tuurlijk is de huidige techniek nog niet zover dat dit nu een goede vervangen zou zijn, maar door meer onderzoek en aanpassing van technieken e.d. zou dit in de toekomst wel kunnen.

L.K. Pleijsier19 januari 2020 | 18:53 +4

Nog een opmerking:
Geef in het schema ‘Proces & planning onderzoeksproject Lean’ precies en duidelijk aan op welke momenten de betrokken burgers kunnen inspreken en op welke momenten in de gemeenteraad beslissingen worden genomen.

L.K. Pleijsier19 januari 2020 | 18:47

In vervolg op de bijeenkomst in Buurtplein Batau, 16 jan 2020, heb ik nog de volgende vraag: Wordt het warmtenet in Batau-Noord uitgebreid wanneer de proefboring succesvol blijkt te zijn? Er komt dan immers meer warmte beschikbaar. Onlangs zijn door Stedin in onze wijk alle gasaansluitleidingen vernieuwd. Is dat dan geen kapitaalvernietiging?

Manon 23 januari 2020 | 09:49

Beste L.K. Pleijsier, dank u voor uw vragen. Uw vraag over uitbreiding van warmtenet in Batau-Noord zal ik navragen. Daar kom ik op terug. Uw andere vraag over inspraak: we zijn deze op een rij aan het zetten en zorgen dat er binnenkort een artikel met een overzicht daarvan op onze site komt te staan. groet Manon

Roel Hodes25 december 2019 | 11:37

Waar wordt de proefboring uitgevoerd?

Manon 27 december 2019 | 18:10

Hoi Roel, dat is nog niet bekend… Via een uitgebreid gebiedsonderzoek is in Utrecht en Nieuwegein zorgvuldig gekeken naar zaken zoals archeologie, flora en fauna, eventuele bestaande verontreiniging in de bodem, de inpasbaarheid in de omgeving, kabels en leidingen onder en boven de grond, de mogelijkheid om grond te kopen of pachten en natuurlijk de afstand tot het warmtenet. Dit laatste is belangrijk, omdat de gewonnen warmte daarop aangesloten moet worden. Op basis van dat onderzoek zijn uitgekomen in een gebied dat geschikt is om verder te onderzoeken. Dat gebied ligt in een straal van anderhalve kilometer rond het warmteoverdrachtstation (WOS) van Eneco aan het kruispunt Batauweg / A.C. Verhoefweg / Symfonielaan. In de laatste fase van het onderzoek komt een proefboring in beeld om te kijken er daadwerkelijk aardwarmte gewonnen kan worden. Maar daarvoor moet eerst nog veel worden onderzocht en ook is er eerst toestemming nodig van het college van B&W en de gemeenteraad. Wil je weten wat de stand van zaken is, kom dan naar één van de informatieavonden over Lean in Nieuwegein. Op donderdag 16 januari wordt de bijeenkomst gehouden in Buurtplein Batau en maandag 20 januari vind deze plaats in Buurtplein Galecop (19.30 – 21.00 uur). Stuur een mailtje naar info@warmtebron.nu met daarin je naam + datum zodat we weten welke bijeenkomst je wilt bezoeken. We hopen je daar te zien. Groet, Manon

Deel dit bericht

Partners